château, serrure, serrer, bâtir (48)

W języku polskim, podobnie jak w niemieckim, słowo zamek (niem. Schloss (n) ) może oznaczać równocześnie zamek w drzwiach, jak i kamienną budowlę, w której trzyma się księżniczki. W jednym i drugim przypadku są to rzeczowniki pochodzące od czasownika zamykać (niem. schließen), przy czym zamek w znaczeniu budowli jest znaczeniem pobocznym, powstałym przez skojarzenie z miejscem, które w razie czego można zamknąć. Być może pierwsze słowiańskie i germańskie zamki były dowolnymi budowlami, które można było zamknąć i w ten sposób ochronić majątek (i księżniczkę) przed wrogiem.

Inaczej jest w języku francuskim. Zamek z księżniczką w środku to
château (m), starofr. castel (m), z łac. castellum (zdrobnienie od castrum = fort, obóz wojskowy). Z czasem zamkami na francuskiej prowincji zaczęto nazywać każdy odpowiednio duży francuski dom z kamienia, stojący wśród pól i najlepiej ogrodzony murem. Takich « zamków » nabudowano dość sporo np. w okolicach Bordeaux i stąd pochodzi nasze współczesne wykorzystanie château na określenie francuskiej winnicy.

Son nouveau startup est totalement absurd. Il bâtit des châteaux en Espagne.

Jego nowy startup to totalny absurd. Buduje zamki z piasku.

Po polsku mówimy, że ktoś buduje zamki z piasku, gdy chcemy powiedzieć, że ma nierealne plany, lub jego przedsięwzięcie skazane jest na niepowodzenie. Francuzi mówią, że ten ktoś buduje zamki w Hiszpanii. Powiedzenie pochodzi z czasów Rekonkwisty. W przeciwieństwie do Francji, na hiszpańskiej prowincji bardzo rzadko można było natknąć się na zamek, europejskie wojska mogły więc poruszać się szybko i bez przeszkód, a Maurowie nie mieli gdzie się wycofywać i bronić. Ktoś, kto te zamki miał wybudować, najwyraźniej spieprzył sprawę 😉

bâtir = budować; starofr. bastir (= budować, ale też pleść), ze starofrankońskiego bastian (= pleść). Ładnie. Rzadko trafia mi się germańska etymologia 🙂 Stąd mamy też bâtiment (f) (= piwnica), batisseur (m) (= budowniczy), oraz bastion (m) i bastille (f) (= forteca). Co do tych ostatnich dwóch słów Wiktionary mówi mi, że przeszły długą drogę przez język włoski i późną łacinę i dlatego we współczesnym fr. nadal zachowały « s » po « a »… no ale dobra, starczy już tych wycieczek etymologicznych.

Si je ne vais pas trouver le clé je devrai casser la serrure.

Jeśli nie znajdę klucza będę musiał wyłamać zamek.

serrure (f) = zamek w drzwiach. Od serrer (= ściskać, zaciskać, przykręcać; tłoczyć się – o tłumie). Z wpisu na CNRTL wnoszę, że gdybyśmy chcieli bardzo dosłownie przetłumaczyć taki francuski zamek u drzwi na pl., moglibyśmy nazwać go « przekręcaczem » – miejscem, w które wkładamy i w którym przekręcamy klucz, by zamknąć, lub otworzyć drzwi 🙂  Z łac. serāre (= łączyć, np. za pomocą kołka, lub śruby).

Publicités

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion / Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion / Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion / Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion / Changer )

Connexion à %s