culottes, pantalon (40)

Tematem dzisiejszej notki w ramach projektu « W 80 blogów dookoła świata » są St80blogowroje w kraju X. Czyli, w moim przypadku, we Francji. Zasady publikowania notek na szczęście są dość liberalne, nie muszę więc pisać o niewątpliwie bogatej modzie francuskiej, na którą zwrócone są oczy wszystkich Pudelków tego świata. Ten blog jest blogiem historycznym i raczej dość takim na luzie. Zdecydowałem więc, że dzisiejsza notka będzie o roli majtek w historii Francji.

Lire la suite « culottes, pantalon (40) »

Publicités

Ten uczuć, gdy wracasz do domu po imprezie

 

Attention: Wpis o wulgaryzmach i z wulgaryzmami. Czujcie się ostrzeżeni.

Fil à putain! Normand bastard! Plus terrible quand chore[?] le te clame! Ohh, tes maudit, ta loigne[?] et tes dos ires[?] ! Pourque est-ce mi mords à … [?] ?! … Oh, plein bastard normand, fourré connard! … Pute le chien.

Skurwysynu! Normański bękarcie! Gorszy, niż mogę opisać! Och, przeklęte, twoje lędźwia i twoja cholerna dupa! Co się tak na mnie gapisz?! … Och, ty zalany normański bękarcie, zarośnięty idioto! … Kurwa mać.

Jak widać mimo najlepszych chęci moje tłumaczenie tego fragmentu nadal pozostawia dużo do życzenia. Ale praca nad nim przyniosła mi dużo radości i na pewno będę jeszcze wracał do tej notki, jeśli coś mi się wyklaruje 😀

Dla tych, którzy nadal nie wiedzą, o co chodzi: W 17-tym odcinku 4-go sezonu Wikingów Rollo wraca do domu z wyprawy łupieżczej do muzułmańskiej Andaluzji. Gisla od samego początku sprzeciwiała się tej wyprawie i po powrocie robi mu karczemną awanturę, wrzeszcząc w starofrancuskim.

Szczerze mówiąc jej starofrancuski w tej scenie wydaje mi się dużo mniej starofrancuski, niż w dystyngowanych wypowiedziach z poprzednich sezonów. Na pewno wymowa bardziej przypomina współczesną. Mimo to moje tłumaczenie to głównie zgadywanka: Gisla krzyczy dość niewyraźnie, a to, co jestem w stanie z jej krzyku wychwycić, trzeba jeszcze jakoś dopasować do współczesnego francuskiego i dopiero wtedy przetłumaczyć.

No ale po kolei.

  1. Fil à putain! = starofr. dosł. syn dziwce. Obecnie fils (wymawiane \fis\), nie fil. W pierwszym zdaniu Gisla jeszcze kontroluje wściekłość, więc łatwo ją zrozumieć. Obecnie powiedzielibyśmy fils de pute (m) = skurwysyn.
  2. Normand bastard! = starofr. normański bękart. Gisla wyraźnie wymawia s, które współcześnie zanikło (bękart = bâtard (m)). Można nawet wskazać palcem dokładny moment w historii, gdy doszło do tej zmiany: w roku 1740 w trzeciej edycji Dictionnaire de l’Académie française po raz pierwszy oficjalnie użyto nowej formy. Z kolei normand jest trochę anachronizmem. Pochodzi ze staronordyckiego i oznacza po prostu człowieka z północy (norþr maðr). Dopiero z czasem zaczęto je używać na określenie potomków wikingów, którzy osiedlili się w dzisiejszej Normandii. W kontekście serialu Rollo jest więc jedynym Normanem na świecie.  
  3. Plus terrible quand… : Plus terrible (= gorszy, straszniejszy, okropniejszy) jest już wykrzyczane tak niewyraźnie, że mogłoby to równie dobrze być puterie (f) = starofr. pierdolenie. I nie dam głowy, że tak nie jest, ale zaraz potem Gisla wyraźnie mówi quand, więc plus terrible lepiej pasuje gramatycznie. Ale po quand znowu mamy problem.
  4. chore[?] le te clame! : clamer = ogłaszać, twierdzić (ang. to claim). Ale « … chore le …« ? Przyjąłem ryzykowne założenie, że Gisla krzyczy coś w rodzaju « Plus terrible quand puis-je te clamer » (= gorszy, niż mogę Cię opisać), a te dwie sylaby pośrodku to jakiś archaizm. Istnieje jednakże stary normandzki czasownik chorer = odczuwać ból z powodu choroby; mieć trudny sen z powodu bólu. Może więc Gisla krzyczy « jesteś gorszy niż boleści« ? 🙂 (Innym podobnym słowem jest chorée (f) = pląsawica, bolesna choroba neurologiczna. Ale nie sądzę, by Gisla znała się na medycynie).
  5. Ohh, tes maudit, ta loigne[?] et tes dos ires[?] : Na pewno występuje tu słowo maudit = przeklęty (Les Rois Maudits = Królowie Przeklęci). Ale aby wyciągnąć coś logicznego z reszty zdania musiałem już użyć dużo wyobraźni. Wyzwiska zazwyczaj dotyczą części prywatnych. Gisla raczej więc nie mówi o piętach (= talons (m)), tylko o lędźwiach (= lombes (m.pl.), starofr. loignes). Ale rodzajnik się nie zgadza: jest ta loigne (ta [jedna] lędźwia), a powinno być tes loignes (= te lędźwia). Podobnie dos (m) (= plecy) w fr. powinien być w liczbie pojedynczej, a Gisla wyraźnie mówi tes dos (= te plecy, liczba mnoga). ire (f) = gniew, obecnie archaizm, z łac. ira (dies irae = dzień gniewu). W podręczniku do starofr. znalazłem również czasownik irer (= denerwować), niewykluczone więc, że istniała również forma przymiotnika. Całość przetłumaczyłem trochę bardziej potocznie, nie jako « denerwujące plecy« , ale « cholerna dupa« . Zresztą, współcześnie gniew = colère (f) 😉
  6. Pourque est-ce mi mords à …[?] : Nie jestem pewien ani jednego słowa w tym zdaniu, a co do ostatniego to w ogóle nie mam bladego pojęcia. Już pourque jest dziwne: starofr. wersja współczesnego pourquoi to « por quoi« . Gisla wyraźnie wymawia « pour que », jakby chciała powiedzieć we współczesnym francuskim pour que (= aby, w celu), ale gramatycznie to nie miałoby sensu. Zakładam więc, że chodzi jednak o por quoi i po prostu 1200 lat temu ludzie nie wiedzieli, jak należy mówić po francusku 😉 mordre = zaciskać zęby, wgryzać się [w coś]. se mordre la langue = gryźć się w język. Dawniej mogło również oznaczać « gapić się na kogoś » i na tym oparłem swoje tłumaczenie. Całkiem możliwe jednak, że Gisla wrzeszczy coś kompletnie innego.
  7. Oh, plein bastard normand, fourré connard! – Uff, znowu trochę spokojniej. plein = pełny, całkowity; ale pot. również wstawiony, zalany. Gisla wymawia to słowo \plɑ̃\, a nie \plɛ̃\, ale i tak tego tłumaczenia będę się trzymał. fourré = ubrany w futro, lub obrośnięty futrem, od fourrure (m) (= futro). Gisla może więc mieć na myśli zarówno ubiór Rollo, jak i jego brodę. connard (m) = idiota.
  8. Pute le chien = dosł. dziwka-pies. Przetłumaczyłem na nasze « kurwa mać« . Znowu problem z rodzajnikami: Gisla wyraźnie mówi le (rodzaj męski), ale jej chien, już bardziej przypomina chienne (f) = suka.

W pracy detektywistycznej udział wzięli:

achever, cesser (39)

15591279_10207679501132174_4106717046141879210_o

I komu wierzyć? 😉

Na górze Google Translate. Le président n’a cessé de reporter les élections przetłumaczone jako Prezydent wciąż opóźnia wybory. Na górze Bing Translator i to samo zdanie jako Prezydent przestał opóźniać wybory.

Jest to fragment nagłówka artykułu Le Monde Afrique, dotyczącego prezydenta Demokratycznej Republiki Kongo, Josepha Kabili, który pozostaje u władzy od 2001 roku. W listopadzie 2016 miały odbyć się wybory, ale Kabila przełożył je co najmniej do wiosny 2018.

Le mandat de Joseph Kabila s’achève aujourd’hui. Le président n’a cessé de reporter les élections, au risque d’un embrasement.

Mandat Josepha Kabili wygasa dzisiaj. Prezydent nie przestaje odkładać wyborów, ryzykując zamieszki.

achever qch = kończyć coś. sachever = kończyć się, wygasać. Czasami odmienia się z akcentem opadającym è. Fałszywy przyjaciel mówiących po angielsku, gdzie to achieve = osiągać (= fr. atteindre, réusir, lub réaliser). Mimo to ang. to achieve faktycznie pochodzi od achever i jeszcze w XVI wieku było używane w znaczeniu kończyć. Z drugiej strony,  achever czasem możemy użyć, aby za pomocą przenośni wyrazić doprowadzenie do wypadku, tragedii, …

Voilà de quoi t’achever! 

Zobacz, co narobiłeś!

.. lub czyjejś śmierci.

J’espère qu’il est mort, ou sans cela je retournerais au Louvre pour l’achever.

Mam nadzieję, że nie żyje, bo inaczej wrócę do Luwru, by go dobić. ( -> … by to osiągnąć)

(« La Reine Margot », Alexander Dumas)

cesser = przestawać. Zazwyczaj łączymy to słówko z drugim czasownikiem za pomocą partykuły de, by powiedzieć, że przestajemy coś robić (je cesse de t’écouter = przestaję Cię słuchać). Co ciekawe, gdy chcemy powiedzieć, że nie przestajemy czegoś czynić, możemy opuścić słówko pas i użyć samego ne cesser de, podobnie jak w powyższym przykładzie. Stąd też zapewne problemy Bing Translatora w przetłumaczeniu tego zwrotu. Z łac. cessāre (= hamować, opóźniać), od którego pochodzi również cessation (f) = zatrzymanie, przerwanie. La cessation d’emploi = zakończenie stosunku pracy.