épée, escrime (29)

Dzisiaj będzie o mieczach i szermierce –  bardziej na luzie i bez przykładowych zdań, bo nie sądzę, by słownictwo w tym zakresie było komuś bardzo potrzebne. Za to będą obrazki.

épée (f), ogólne słowo na miecz; pochodzi, poprzez starofr. espee, od łac. spatha i jeszcze dalej z gr. σπάθη [spathi]. Spatha była rodzajem długiego, jednoręcznego miecza, który w III wieku wszedł w wyposażenie rzymskiego legionisty, zastępując krótszy i dużo lepiej nam znany gladius. Jeśli chodzi o etymologię, mamy tu do czynienia z bardzo popularnym w językach romańskich (oprócz włoskiego i rumuńskiego) zjawiskiem: słowa, które w łac. zaczynały się od litery « s », po której następowała druga spółgłoska, otrzymały początkowe « e ». Następnie, już tylko w fr., z wielu zbitek « esp », « esc », itp., zniknęło « s ». Stąd łac. scrībĕre -> starofr. escrivre -> fr. écrire, scala -> escale -> échelle, schola -> escole -> école, itp.
glaive (m) = dosł. gladius, jest czasem używane w odniesieniu do dowolnego rodzaju miecza, zazwyczaj w zwrotach bardziej poetyckich, lub symbolicznych, np. le glaive de justice = miecz sprawiedliwości.

6093701185_12b9ab096a_z

Flickr: Søren Niedziella / CC licence
Z tego samego źródła pochodzi pl. szpada. Szpada po fr. to również épée. I tu zaczynają się historyczno-kulturowe nieporozumienia. Szpada dotarła do nas stosunkowo późno i nigdy nie była w Polsce bronią popularną. Z tego powodu używamy tego samego słowa na dwa różne rodzaje broni, choć często nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy: szpadę sportową (=épée d’escrime), czyli jeden z trzech rodzajów broni używanych w szermierce (=escrime (f)), oraz szpadę dworską, używaną do pojedynków w zachodniej Europie XVIII wieku (=épée de cour). Szpada sportowa wyewoluowała ze szpady dworskiej w XIX wieku, gdy pojedynki coraz częściej były toczone tylko do pierwszej krwi, czyli najczęściej lekkiego zranienia odsłoniętej części ciała, zamiast do śmierci jednego z przeciwników. W związku z tym szpada stała się jeszcze bardziej delikatna, a garda chroniąca dłoń większa (by nie pozwolić na szybkie skaleczenie dłoni przeciwnika i wygraną w pojedynku). SONY DSC
Oprócz szpady w szermierce sportowej używa się również floretu (=fleuret (m)), który początkowo był lżejszą, bezpieczniejszą w użyciu wersją szpady, przeznaczoną do ćwiczeń, oraz szablą (=sabre (f)), której sportowa wersja niestety niewiele ma wspólnego z historyczną szablą. Co ciekawe, w XVIII wieku – czyli w tym samym czasie, w którym wśród cywilów triumfy święciła szpada – szable polskie i węgierskie stały się popularne w kręgach militarnych Europy Zachodniej. W tamtych czasach polska i węgierska kawaleria uchodziły za wzór i zachodnioeuropejskie kawalerie, w tym francuska, stopniowo upodabniały się do nich. W czasach wojen napoleońskich w armii francuskiej szabla była już wszechobecna. 10404606464_b3ffa89a00_z

Flickr: madmrmox / CC licence
Cofając się jeszcze trochę w czasie docieramy do rapierów (=rapière (f)), również używanych do pojedynków, ale dłuższych i cięższych od późniejszej szpady. Rapierami posługiwali się bohaterowie powieści Les Trois Mousquetaires Aleksandra Dumas. Rapier, podobnie jak szpada, był głównie bronią kolną (=l’arme d’estoc), tzn. używaną do pchnięć, ale im bardziej cofamy się w czasie, od wieku XVIII do XVI, tym rapiery stają się cięższe i bardziej podobne do mieczy średniowiecznych, w związku z czym łatwiej zadawać nimi cięcia. rapiere-morges-2

Wiki User: Rama / Wikimedia Commons

sword_parts-fr

W końcu docieramy do mieczy średniowiecznych, jednoręcznych (=epée à une main), podobnych do spathy, ale o szerszym jelcu, dwuręcznych (=epée à deux mains, espadon (m)) i półtoraków (=épée bâtarde). Różniły się wielkością i sposobem używania, ale wszystkie składały się z rękojeści (=poignée (f)), oddzielonej gardą – zwaną również jelcem (=garde (f)) – od ostrza (=lame (f)), które kończyło się sztychem (=faible (f)). Nazwa une faible wynika z faktu, iż jest to najsłabsza (faible = słaby) część ostrza, najbardziej podatna na złamanie. Miecze jednoręczne noszono w pochwach (=fourreau (m)), dwuręczne i półtoraki przytraczano do pasa.

Jeśli chcecie poznać więcej terminów szermierczych – a warto wiedzieć, że terminologia francuska jest oficjalnie używana na zawodach szermierczych na całym świecie – zapraszam do Wikipedii.

 

Publicités

Une réflexion sur “épée, escrime (29)

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion / Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion / Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion / Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion / Changer )

Connexion à %s