Indeks

A

aboutir
un accueil
accueillir
achever
un affront
acier
agir
agiter
aigre
aigri(e)
s’aigrir
aigu(ë)
un aiguillage
une aiguille
aiguiller
un aiguillon
aiguillonner
un aiguillonnier
aiguiser
alors que
améliorer
amener
amer
appliquer
apporter
apprécier
apprement
une armée

B

baissé(e)
une balette
unebamboche
bambocher
un bas-culotte
une bataille
un bâtard
battre
un belligérant
belliqueuse
se branler
bouillir
un bouillon
un bourreau
bourrer
un boxer short
un brand
brandir
un brouillard
brouiller
une brume
brumer
un butin

C

censé
un censeur
une cessation
cesser
une chienne
chorée
clamer
une colère
collants
un combat
combattre
compliquer
confondre
une confusion
un connard
une couche-culotte
craindre
de crainte
une critique
que
cueillir
un cul
une culotte
déjeuner
en dépit de

D

un dard
une cellule de dégrisement
donner
un dos
dupliquer

E

ébranler
un échec
éclater
emmener
emporter
en
enceinte
encore
éntragler
entretenir
épais
équitable
une épée
escrime
un espadon
espérer
expliquer

F

une faible
une faille
faillible
faillir
une faillite
faire [+ infinitif]
falloir
un fils
un fleuret
une foudre
un fourreau
fourré(e)
foutre
frisotter
un fusil

G

une garde
gémir
un gisant
un glaive (#2)
un gorille
grogner
guère
guérilla
guérir
une guerre
un guerrier

H

hâter
un hurluberlu

I

il y a que
immaculé(e)
impliquer
inébranlablement
une ire

J

jaune
jaunir
un jeu
jeudi
jeune
jeûne

jouer
un jouet
un joueur
jouir
jurer
jusqu’à ce que

L

une lame
se lamenter
lombes
louper
une lutte
lutter

M

maculer
un manchot
manger
un marais
un marécage
maudit
maugréer
mardi
meilleur
mener
un merde
se mettre à
militaire
mordre (#2)
mouer
mourir

N

noix
noyer
un noyé
un noyer

O

une obsession du travail
ordinaire
un ordre
ordonner
ôter

P

un pantalon
parvenir
un pays
un paysage
se plaindre
pérsecuter
une pérsecution
péter
un pingouin
plein(e)
plier
une poignée
porter
pourri(e)
poursuivre
pousser à
une prise
un prix
priser
promettre (#2)
puer
une putain
une pute

Q

quand

R

racler
une raclette
râler
un
raté
une rapière
un recensement
recenser
une recension
récriminer
remordre
remords
remuer
rendre
rouspéter
ronchonner

S

une sabre
une séquence
séquencer
souhaiter que
sous-estimer
subir
suivant
suivre
supplier
suriner

T

une tache
tacher
une tâche
tâcher
un talon
tandis que
tant que
en tant que
tenable
tenir
se tenir debout devant
terrible
tomber
unetonnerre
trahir
une trahison
un transi
transpercer
un travail acharné
trembler

tricher
tripliquer
se tromper

V

se vanter
venter
un ver
vermeille
vermine
vermoulu(e)
une veuve
un veuvage
un vœu
vouer

Y

y

Publicités

maculer, tromper, tricher, trahir (21)

Tematem dzisiejszej notki – w ramach projektu « W 80 blogów dookoła świata » – ma być ślub i wesele. 80blogow Ponieważ jednak mój blog nie jest blogiem kulturowym, tylko stricte językowym i chciałbym aby właśnie takim pozostał, postanowiłem, że przybliżę kilka słówek z alternatywnej rzeczywistości, w której wesela nie wyglądają do końca tak jak u nas… Chociaż nie. Kiedyś słyszałem opowieść z pierwszej ręki o góralskim weselu, na które przyjechała karetka, bo goście pocięli się ciupagami. To by mniej więcej pasowało.

Lire la suite « maculer, tromper, tricher, trahir (21) »

noyer, subir (20)

Pewnego razu wiedźma Morgana spotkała rycerza, który wiódł na postronku innego rycerza, związanego i z opaską na oczach. Spytała go: « Dokąd wiedziesz tego rycerza? » A on odpowiedział: « Chcę go utopić w fontannie, ponieważ wiele szkód wycierpiałem z jego powodu« . « Co takiego wycierpiałeś? » spytała Morgana. « Spał z moją żoną » odparł rycerz.
Wtedy Morgana zwróciła się do tego drugiego rycerza, oślepionego i związanego: « Czy to prawda, co on mówi o Tobie? ». « Nie, to nie jest prawda » odpowiedział. « A kim jesteś? » spytała Morgana. « Jestem Manassen, rycerz króla Artura i kuzyn rycerza Accolona ». I wtedy Morgana sprawiła, że spadły jego więzy i rycerz Manassen związał tego drugiego rycerza i utopił go w fontannie.
A morał z tego taki, że nieważne jest, co zrobiłeś, tylko kogo znasz.

Wymyśliłem powyższy tekst na podstawie fragmentu Le Morte d’Arthur autorstwa Thomasa Mallory’ego, księga IV, rozdział XV. W przyszłości postaram się go przetłumaczyć, a dzisiaj posłuży po prostu jako pretekst do notki.

Je veux le noyer dans une fountaine parce que j’ai subi beaucoup de dommage à cause de lui.
Chcę go utopić w fontannie, ponieważ wiele szkód wycierpiałem z jego powodu.

noyer [verbe] = topić, zalewać [silnik]; z łac. necāre (= zabijać, mordować). Powiązane z pochodzącym z greki prefiksem « nekro », oznaczającym coś związanego ze śmiercią. Participe passé od noyer to oczywiście noyé, ale też un noyé = topielec.

Ale uwaga:

un noyer = orzech [drzewo]; z łac. nux (= orzech), które to słowo oznacza zarówno drzewo jak i jego owoc. Stąd też fr. noix (= orzech [owoc]).

(czy orzech to owoc?)

subir = znosić [coś, kogoś], wytrzymywać, ścierpieć [coś, kogoś], doświadczać [czegoś], ponosić [konsekwencje]. Odmienia się z avoir, ale w drugiej grupie. Z łac. subire, co oznacza dosłownie iść pod, lub wchodzić, a w praktyce miało tak różne znaczenia jak zbliżać się, zdarzać się, oraz poddawać się [czemuś] (ang. to submit). Z tego samego źródła pochodzi fr. subit (= nagły), być może poprzez zwroty typu « zbliżył się nagle », ale prawdę mówiąc zabijcie mnie, nie wiem. Niektórzy z nas mogą kojarzyć to słowo z włoskiego hasła santo subito (= święty natychmiast), używanego po śmierci papieża Jana Pawła II.

 

ver, vermeille (19)

Quant l’empereres vait querre sun nevold,
De tantes herbes el pré truvat les flors
Ki sunt vermeilles del sanc de noz barons!  (La chanson de Roland, 2870-2)

Gdy [cesarz] tak idzie, szukając swego siostrzeńca,
znajduje na łące tyle ziela, którego kwiaty
czerwone od krwi naszych baronów! (tłum. Tadeusz Boy-Żeleński)

vermeille = jasnoczerwony, cynobrowy. I najwyraźniej również kolor krwi rycerskiej na kwiatach. Nazwa wzięła się od robaków. A konkretnie od czerwonego barwnika, koszenili, który w średniowieczu produkowany był ze sproszkowanych larw czerwca polskiego, robaczka bardzo rozpowszechnionego na terenach Polski.

ver (m) = robak, od starofr. verm, łac. vermis. Stąd też vermine (f) = robactwo, lub jako obelga w stosunku do kogoś: drańun ver solitaire = tasiemiec. Ale robak niekoniecznie musi oznaczać coś złego: un ver de terre = dżdżownica; un ver luisant = robaczek świętojański; un ver à soie = jedwabnik.

L’un des transi dans l’abbaye de Saint-Vaast montre un cadavre avec vers dans son ventre.

Jeden z nagrobków typu transi w opactwie Saint Vaast przedstawia trupa z robakami w brzuchu.

Transi to rodzaj nagrobka popularnych w późnych wiekach średnich, przedstawiający ciało zmarłego w stanie rozkładu. Przeciwieństwem transi jest gisant – nagrobek przedstawiający zmarłego tuż po śmierci, zazwyczaj nawet jako piękniejszego niż był naprawdę.

vermoulu(e) = toczon -y, -a przez robaki

jouer, jouir, jeune, jeûne, jaune (18)

Kolejna notka z serii « te słowa mi się mylą ».

jouer = grać (na instrumencie, w piłkę, lub w teatrze); udawać. Oraz jego pochodne: un jouet = zabawka, un joueur =gracz, un jeu = gra. Nic trudnego, jedziemy dalej.

Je vais jouer à un jeu.

Będę grać w grę.

jouir (de qch) = cieszyć się (czymś); mieć orgazm. Odmienia się dość strasznie. Z łac. gaudere (= radować się), które to słowo znamy przede wszystkim z pieśni « De brevitate vitae », szerzej znanej jako pod nazwą « Gaudeamus igitur », śpiewanej podczas uroczystości uniwersyteckich. Powstała ona w XIII wieku i przez długi czas była piosenką śpiewaną po prostu do piwa.

Gaudeamus igitur, iuvenes dum sumus. Post iucundam iuventutem, post molestam senectutem, nos habebit humus .

Réjouissons-nous donc, tant que nous sommes jeunes. Après une jeunesse agréable, après une vieillesse pénible, la terre nous aura.

Radujmy się więc, póki jesteśmy młodzi. Po przyjemnej młodości, po przykrej starości, posiądzie nas ziemia.

jeune = młody, ale jaune = żółty, z łac. galbus (= żółty). Nie pytajcie jak to możliwe. jaunir = żółknąć, a rire jaune = śmiać się, lub uśmiechać się w sposób wymuszony.

Quand c’est un contrat de plusieurs millions d’euros, ça fait rire jaune.

Gdy chodzi o kontrakt na wiele milionów euro, trzeba się uśmiechać.

No i jest jeszcze un jeûne = post, w znaczeniu czasu gdy specjalnie odmawiamy sobie wyżerki, nie wpisu na fejsbuku. jeûner = pościć, a faire qch à jeûne = robić coś na czczo. Etymologia nie jest pewna, ale ma coś wspólnego z (le) déjeuner = obecnie obiad (rzecz.), lub jeść obiad (czas.), a dawniej śniadanie, lub jeść śniadanie (obecnie le petit déjeuner). Dosłownie déjeuner, zapisywane dawniej jako déjeûner, znaczy łamać post.

Ostatnio słówko un jeûne nabrało popularności w związku z reformą francuskiej ortografii, która ma między innymi znacząco zmniejszyć ilość słówek z accent circonflexe. Przeciwnicy reformy zjednoczyli się na Twitterze pod hashtagiem #JeSuisCirconflexe, a jednym z najpopularniejszych przykładów pokazujących, do czego może doprowadzić reforma, stało się:

Je vais me faire un petit jeûne – Zrobię sobię mały post.

Je vais me faire un petit jeune – Poderwę sobie małego młodego.

Peut-être je vais me faire un petit jeune et je jouirai.