La Jument de Michao

C’est dans dix ans je m’en irai
J’entends le loup et le renard chanter
J’entends le loup, le renard et la belette
J’entends le loup et le renard chanter
Będzie to za dziesięć lat
Słyszę jak wilk i lis śpiewają
Słyszę jak wilk i lis i łasica
Słyszę jak wilk i lis śpiewają
C’est dans neuf ans je m’en irai
La jument de Michao
a passé dans le pré

La jument de Michao
et son petit poulain

A passé dans le pré
et mangé tout le foin
Będzie to za dziewięć lat
Klacz Michała
uciekła na łąkę

Klacz Michała
i jej mały źrebak

Uciekły na łąkę
i zjadły całe siano
L’hiver viendra, les gars, l’hiver viendra
La jument de Michao,
elle s’en repentira
Zima nadejdzie, chłopcy, zima nadejdzie
Klacz Michała
   będzie tego żałować

Miało być łatwo: Wezmę pewną folkową piosenkę francuską, znajdę jej nowoczesny cover, wrzucę linki do obu wersji i – żeby nie było, że nad notką spędziłem wszystkiego może dwie minuty – przetłumaczę słowa.

Piosenki folkowe mają czasem po kilka wersji. Ta również. Wersja, której słowa znajdują się powyżej, nosi nazwę La Jument de Michao i jest dość prostą wyliczanką, którą można śpiewać w nieskończoność przy winie i ognisku. C’est dans huit ans je m’en irai… C’est dans sept ans je m’en irai… Trzeba tylko zacząć od odpowiednio wysokiej liczby i impreza aż do rana gotowa.

Nie wiemy dokładnie kiedy powstała, ale wiemy na pewno, że jest to bretońska wariacja na podstawie dużo starszej piosenki, znanej z Burgundii  (J’ai vu le loup, le renard, le lièvre), ale istnieje również wersja oksytańska (Ai vist lo lop, lo rainard, la lèbre), akadyjska (Le loup, le renard et la belette), a nawet duńska (Jeg så en ulv, en ræv, en hare). Zresztą, wszystkie są ładnie opisane na Wikipedii, a pod powyższymi linkami znajdziecie wszystkie wersje w tradycyjnym wykonaniu. Uwaga na wersję oksytańską: lepiej nie uczyć jej dzieci 😉 Najstarsza jest prawdopodobnie wersja burgundzka, natomiast mimo wszystko moją ulubioną pozostaje bretońska, La Jument de Michao, w wykonaniu Nolwenn Leroy.

Powstały też przynajmniej dwa współczesne utwory oparte o tę melodię: « Mais Qui Est la Belette?« , hip-hopowej grupy Manau (w języku francuskim) , oraz folk-metalowy « Luxtos« , Eluveitie (w angielskim, oraz w wymyślo… zrekonstruowa… nie, jednak wymyślonym galijskim).

 

Publicités

Lyon i Vienne

Wróciłem właśnie z konferencji programistycznej w Lyonie. Pogadać po francusku nie mam za bardzo okazji (« un café au lait et un panini avec fromage, s’il vous plaît »). Posłuchać już trochę bardziej, bo część prezentacji było po francusku. Na spotkaniach towarzyskich z innymi uczestnikami konferencji, jak zwykle,  jest niestety tak głośno, że mój francuski wysiada.

No ale ja nie o tym. Byłem tu przez tydzień, trochę się nazwiedzałem, i w związku z tym chciałbym wrzucić na bloga parę zdjęć razem z opisami. Tym razem więc notka historyczna bez żadnych nowych słówek.

Lire la suite « Lyon i Vienne »

dauphin, nageoire (53)

Poniższy wpis jest częścią projektu « W 80 blogów dookoła świata » i dotyczy 80blogowzwierząt z kraju, którego dotyczy dany blog. O ile się orientuję, zwierzęta we Francji nie różnią się specjalnie od zwierząt gdziekolwiek indziej w Europie. Być może mówią « le miau » i « le hau », ale poza tym… Poszedłem więc trochę inną drogą. Oto przed Wami notka o delfinie.

 

Lire la suite « dauphin, nageoire (53) »

ficher, fixer, afficher (52)

Plus tard sans trop savoir pourquoi
Un étranger, un maladroit,
Lisant mon nom sur une affiche
Te parlera de mes succèses,
Mais un peu triste toi qui sais
Tu lui diras que je m’en fiche.
Później, nie bardzo znając sprawę,
Ktoś nieznajomy, nietaktowny,
Czytając moje imię na plakacie
Opowie Ci o mych sukcesach.
Ale to smutne trochę, wiesz.
Powiesz mu, że mam to gdzieś.

Léo Ferré, La Vie d’Artiste

Słowo ficher ma wiele znaczeń. Dosłownie ficher = 1. robić; 2. wbijać; 3. zapisywać. Ale również:

  • ficher un claque à qn = dać komuś w twarz. 
  • ficher la paix = dać spokój (fiches-moi la paix! = daj mi spokój!)
  • se ficher de qch = nie obchodzić, olewać (Je m‘en fiche = mam to gdzieś, nie dbam o to).

To ostatnie to nie jest wyrażenie wulgarne, tylko raczej kolokwializm. W znaczeniu nie obchodzi mnie to zaczęło być używane jako akceptowalna wersja se foudre (je me fous de toi = mam cię w dupie).

Oryginalne znaczenie ficher to wbijać, przebijać, przytwierdzać. Pochodzi z łac. figere i jest spokrewnione z ang. to fix. Z czasem figere nabrało również znaczenia ogłaszać, publikować, ze względu na przybijanie ogłoszeń do tablic i słupów. Z tego powodu mamy obecnie w fr. afficher (= plakatować, wyświetlać, ogłaszać, rozpowszechniać, publikować), affiche (f) = plakat, ogłoszenie, oraz fiche (f) = formularz, kartoteka, zaświadczenie, fiszka. Stąd, po zatoczeniu pełnego kółka, powstało ficher w znaczeniu katalogować, spisywać, rejestrować.

Il était blessé en plusieurs endroits et avait quatre flèches fichées dans le dos.

Był ranny w wielu miejscach i miał cztery strzały wbite w plecy.

Ale to nie koniec. ficher w znaczeniu wbijania gwoździ kojarzyło się z ciężką pracą na tyle, że w końcu zaczęto go używać jako trochę bardziej kolokwialnego synonimu faire. Bardziej kolokwialnego, czyli można np. powiedzieć qu’est-ce que tu fiches? = co Ty wyprawiasz? (I znowu: qu’est-ce que tu fous? = co ty odpierdalasz? ; bezpieczniej używać ficher niż foudre). Qu’est-ce que tu fiches à Paris? = Co do diabła robisz w Paryżu? I tak dalej.

Z tego samego rdzenia (łac. figere) mamy fixer = przytwierdzać, zatrzymywać (wzrok, uwagę), ustalać (datę, szczegóły); jak również préfixe (f) = przedrostek; suffixe (f) = przyrostek.  A jakby tego było mało to również crucifier (= krzyżować) i crucifix (m) = krzyż. Co jest trochę masłem maślanym, ponieważ łac. crux (f, III) = krzyż, a więc dosłownie crucifix to krzyż, na którym się kogoś krzyżuje. (Jeśli ktoś lubi takie rzeczy to zachęcam do poczytania o etymologii aujord’hui).

« La Vie d’Artiste » to piosenka autorstwa pochodzącego z Monako, francuskojęzycznego kompozytora i piosenkarza Léo Ferré, oraz jego przyjaciela, radiowca, Francisa Cloude. Mówi o biednym artyście, którego i kariera i życie miłosne leżą w gruzach aż do ostatniej zwrotki, gdy to dopiero po zerwaniu udaje mu się odnieść sukces – ale to, oczywiście, za mało by być szczęśliwym. Piosenka została nagrana w 1953 roku i od tej pory cieszy się dość dużym zainteresowaniem we Francji- nagrano kilka mniej lub bardziej udanych coverów.

Oryginalne nagranie:

Słowa:
http://paroles2chansons.lemonde.fr/paroles-leo-ferre/paroles-la-vie-d-artiste.html

« Apostata », t. 1, 2, 3 – tłumaczenie

Tłumaczenie gotowe, mój trud skończony.

>>> Link do pliku PDF <<<

Tłumaczenie ma sens wyłącznie z oryginalnym komiksem, a ten możecie kupić w wersji francuskiej na BD Must:

http://www.bdmust.be/catalogue/albums/apostat

Równocześnie zachęcam do wsparcia projektu wydania w języku francuskim pozostałych czterech części « Apostaty ». Jeżeli się uda, je również przetłumaczę 🙂

https://www.sandawe.com/fr/projets-auto-finances/apostat

 

Od tłumacza (czyli ode mnie):

Poniższe tłumaczenie pierwszych trzech części komiksu « Apostata » Kena Broedersa zostało wykonane z języka francuskiego, mimo iż oryginał komiksu powstał w języku holenderskim. Co więcej, nie jestem profesjonalnym tłumaczem. Mam co prawda w CV tłumaczenia książek do informatyki z języka angielskiego, a wszystkie podejrzane fragmenty starałem się konsultować z Wikipedią, nie mogę jednak dać głowy, że tłumaczenie zawsze jest piękne i wierne.

W przekładzie na język polski natknąłem się na kilka trudności, które nie istnieją w języku francuskim:

  1. 1. Tytuł cesarza / cezara. W czasach, w których dzieje się akcja komiksu, w cesarstwie rzymskim najważniejszą osobą w państwie był cesarz, zwany czasem formalnie Cezarem Augustem. Jego zastępcą był mianowany przez niego cezar. Na początku swojej kariery Julian został mianowany cezarem Zachodu, czyli najważniejszą osobą w zachodniej połowie cesarstwa, podlegającą wyłącznie cesarzowi Konstancjuszowi, który wschodnią połową rządził bezpośrednio. W polskim tłumaczeniu stosuję więc słowo « cezar » nie jako synonim cesarza, lecz osobny, niższy tytuł. Tytuł « Cezar August » piszę z dużych liter, ponieważ słowa te są tradycyjnie częścią pełnego rzymskiego imienia cesarza, np.Gajusz Juliusz Cezar Oktawian, Flawiusz Juliusz Konstancjusz August.
  2. Imiona rzymskie tłumaczone są na język polski niekonsekwentnie. Najczęściej łacińską końcówkę « -us » tłumaczymy jako « -usz », ale w przypadku wielu imion, takich jak Julian, lub August, które zawędrowały z łaciny do języka polskiego już dawno temu, końcówka ta jest kompletnie pomijana. Jedynie imię Maksimus pozostawiłem w tej postaci (ze zmianą « x » na « ks ») – wersja Maksymjusz wydawała mi się dość dziwna. W jeszcze jednym przypadku przetłumaczyłem Paulus na polskie Paweł, ponieważ w takiej formie imię to zostało przełożone w Biblii.

Aby ułatwić lekturę czytelnikowi nie znającemu francuskiego (ani holenderskiego) w stopniu pozwalającym zidentyfikować kto co mówi, zdecydowałem się umieszczać przed wypowiedziami imię danej osoby. W kilku przypadkach wpisałem imiona jeszcze zanim z komiksu dowiadujemy się, jak ta osoba się nazywa, ale wyłącznie gdy ta wiadomość nie wnosi niczego nowego do fabuły (innymi słowy nie jest spoilerem). Gdy w komiksie następuje zmiana miejsca wpisuję nazwę nowego miejsca w nawiasach kwadratowych. To również powinno ułatwić orientację.

Opisy, cytaty, oraz niewypowiedziane głośno myśli pisane są kursywą.

Miłej lektury.

Au secours! :)

https://www.sandawe.com/fr/projets-auto-finances/apostat

Zbieramy kasę na francuskie wydanie kolejnych czterech części « Apostaty » 🙂 « Apostata » to komiks autorstwa holenderskiego rysownika, Kena Broedersa. Opowiada o życiu Flawiusza Klaudiusza Juliana, ostatniego pogańskiego cesarza Rzymu. O samym komiksie i jego głównym bohaterze pisałem już tutaj. Do tej pory po francusku pojawiły trzy pierwsze części. Teraz zbierane są pieniądze na pozostałe cztery.

Sandawe to platforma crowdfundingowa, służąca… wydawaniu komiksów 🙂 Idea jest niesamowicie prosta: my płacimy teraz, a wydawnictwo obiecuje, że jeśli zbierze dość kasy, to wyda komiks i nam go przyśle. Jeśli więc lubimy autora, podobały nam się wcześniejsze dzieła z tej samej serii, lub po prostu fabuła wydaje nam się ciekawa, możemy w ten sposób wspomóc wydawcę i trochę zmniejszyć ryzyko związane z inwestycją.

Co więcej, tłumaczę ten komiks. Obecnie jestem pod koniec drugiej części. Gdy skończę trzecią, udostępnię tłumaczenie w postaci pliku PDF. O ile mi wiadomo, to wolno mi zrobić (ale jeszcze doczytam), natomiast nielegalne byłoby, gdybym zrobił skanlację i nałożył polskie tłumaczenie na dymki. Ale tego nie zrobię. W ten sposób nie musicie znać francuskiego, by przeczytać komiks, ale nadal musicie go kupić. A dodatkowo praca na pliku tekstowym oznacza, że nie muszę stawać na głowie, by zmieścić się z tłumaczeniem w maleńkim dymku. Mogę pozwolić sobie na tłumaczenie trochę dłuższe, ale dokładniejsze, bądź barwniejsze. Jeżeli wyjdą kolejne części, przetłumaczę je również.

Pierwsze trzy części w tłumaczeniu francuskim są do kupienia na BD Must.

Projekt na Sandawe będzie aktywny do końca września 2017. W chwili obecnej – 31 sierpnia – zebrano 4210 euro z 6000 potrzebnych, czyli 70%. Jest więc duża szansa, że się uda. Tym większa, jeśli pomożecie 🙂